Systeemrisico
Een systeemrisico is het risico dat het financiële stelsel zo wordt verstoord dat dit ernstige negatieve gevolgen heeft voor de reële economie van de Europese Unie of van lidstaten en voor de werking van de interne markt. Zo omschrijft artikel 2 van de ESRB-verordening het. Systeemrisico gaat over het stelsel als geheel: een afzonderlijke organisatie kan eraan bijdragen of erdoor worden geraakt, maar kan het niet wegdiversifiëren.
Bron: Verordening (EU) nr. 1092/2010 (ESRB-verordening) artikel 2 en 3, gewijzigd door Verordening (EU) 2019/2176; Richtlijn 2013/36/EU (CRD) artikel 3 lid 1 punt 10 en artikel 133; Richtlijn 2009/138/EG (Solvency II) artikel 45, gewijzigd door Richtlijn (EU) 2025/2; Wet op het financieel toezicht artikel 1:24; ESRB-waarschuwing ESRB/2026/3; DNB Overzicht Financiële Stabiliteit voorjaar 2026
Het begrip hoort bij het macroprudentieel toezicht. Het Europees Comité voor systeemrisico's (European Systemic Risk Board, ESRB) is verantwoordelijk voor het macroprudentieel toezicht op het financiële stelsel in de Unie, om bij te dragen aan het voorkomen of beperken van systeemrisico's voor de financiële stabiliteit (artikel 3 Verordening (EU) nr. 1092/2010). De huidige definitie dateert van de wijziging bij Verordening (EU) 2019/2176. De kapitaalrichtlijn hanteert voor banken een vrijwel gelijke omschrijving (artikel 3 lid 1 punt 10 CRD) en laat lidstaten een systeemrisicobuffer van kernkapitaal instellen, ook voor systeemrisico's die uit klimaatverandering voortkomen (artikel 133 CRD). In Nederland is het prudentieel toezicht van De Nederlandsche Bank (DNB) gericht op de soliditeit van financiële ondernemingen en de stabiliteit van het financiële stelsel (artikel 1:24 Wft).
Ook verzekeraars krijgen er mee te maken. Vanaf 30 januari 2027 kan de toezichthouder een verzekeraar met een met redenen omkleed verzoek vragen in de ORSA (beoordeling van het eigen risico en de solvabiliteit) te analyseren welke eigen activiteiten een bron van systeemrisico kunnen worden (artikel 45 lid 1 onder e Solvency II, gewijzigd door Richtlijn (EU) 2025/2). Nieuwe bronnen dienen zich aan: in juni 2026 waarschuwde de ESRB voor systemische cyberrisico's door zogeheten frontier-AI-modellen (ESRB/2026/3).
Voor corporates en pensioenfondsen is systeemrisico een extern risico. Een verstoring van het financiële stelsel raakt hen via betalingsverkeer, financiering, beleggingen en tegenpartijen, en is met spreiding niet weg te nemen. Het bestuur kan zulke scenario's wel meenemen in stresstests en continuïteitsplannen. Systeemrisico verschilt van concentratierisico, dat binnen de eigen portefeuille ontstaat.
Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen systeemrisico en systematisch risico?
Systeemrisico is het risico van een verstoring van het financiële stelsel met ernstige gevolgen voor de reële economie, zoals de ESRB-verordening het omschrijft. Systematisch risico is een term uit de beleggingsleer: het deel van het marktrisico dat met spreiding niet is weg te nemen, omdat het de hele markt raakt. Systeemrisico kijkt dus naar het stelsel, systematisch risico naar een portefeuille.
Welke rol speelt DNB bij systeemrisico?
Het prudentieel toezicht van DNB is volgens de Wft gericht op de soliditeit van financiële ondernemingen en de stabiliteit van het financiële stelsel (artikel 1:24). DNB publiceert elk voor- en najaar een Overzicht Financiële Stabiliteit; in de editie van voorjaar 2026 noemt zij geopolitieke spanningen en geo-economische fragmentatie de voornaamste risicofactoren voor de financiële stabiliteit.