Risicosoorten

Gedragsrisico (conduct risk)

Een gedragsrisico (conduct risk) is het risico dat een organisatie of haar medewerkers door ongepast, nalatig of opzettelijk verkeerd gedrag klanten, markten of tegenpartijen schaden, en dat de organisatie daardoor verlies, sancties of reputatieschade lijdt. Het begrip wordt vooral in de financiële sector gebruikt, waar het gaat om zorgvuldige behandeling van cliënten en ordelijke markten. Het raakt cultuur, beloning, productontwikkeling en belangenconflicten.

Bron: EBA/GL/2022/03 en EBA/GL/2026/06 (SREP-richtsnoeren, par. 207); Verordening (EU) nr. 575/2013 (CRR) artikel 4 lid 1 punt 52 bis; Wet op het financieel toezicht artikel 1:25 en 4:24a; FSB Principles for an Effective Risk Appetite Framework (2013); IIA Topical Requirement Organizational Behavior (2025)

De SREP-richtsnoeren van de EBA die tot en met 2026 gelden, omschrijven conduct risk als het huidige of toekomstige risico op verlies voor een instelling door opzettelijk of nalatig wangedrag, waaronder het ongepast leveren van financiële diensten (EBA/GL/2022/03). Vanaf 1 januari 2027 beoordeelt de toezichthouder dezelfde onderwerpen, zoals misleidende verkoop, belangenconflicten, overstapdrempels en klachtbehandeling, als onderdeel van juridisch risico (EBA/GL/2026/06, par. 207). Dat sluit aan bij de CRR, die wangedrag (misconduct events) sinds CRR3 tot juridisch risico rekent (artikel 4 lid 1 punt 52 bis).

In Nederland is gedragstoezicht de taak van de Autoriteit Financiële Markten (AFM), gericht op ordelijke en transparante financiëlemarktprocessen, zuivere verhoudingen tussen marktpartijen en zorgvuldige behandeling van cliënten (artikel 1:25 Wft). Een financiëledienstverlener neemt de gerechtvaardigde belangen van de consument zorgvuldig in acht (artikel 4:24a Wft). Hoe gedragsrisico in de praktijk zichtbaar wordt, liet de AFM in december 2025 zien: bij de helft van de onderzochte verzekeraars betaalden loyale klanten voor minimaal één product hogere premies dan vergelijkbare nieuwe klanten.

Voor het bestuur hoort gedragsrisico in de risicobereidheid: de FSB (2013) vraagt dat een risk appetite statement ook moeilijk te kwantificeren risico's zoals reputatie- en gedragsrisico adresseert. Bij assurance-opdrachten over organisatiegedrag geldt voor internal audit vanaf 15 december 2026 de Topical Requirement Organizational Behavior van het IIA. Buiten de financiële sector spelen dezelfde vragen bij verkooppraktijken, productveiligheid en belangenconflicten; daar hoort het onderwerp bij de gedragscode en het integriteitsbeleid. Gedragsrisico verschilt van compliance-risico doordat het naar het gedrag en de gevolgen voor klanten kijkt, ook bij open normen als de zorgplicht.

Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen gedragsrisico en compliance-risico?

Compliance-risico gaat over het niet naleven van wet- en regelgeving en interne normen. Gedragsrisico kijkt naar het gedrag zelf en de gevolgen voor klanten en markten, ook bij open normen zoals de zorgplicht, waar de vraag is of klanten zorgvuldig zijn behandeld. Een product kan aan alle formele eisen voldoen en toch niet in het belang van de doelgroep zijn.

Wie houdt in Nederland toezicht op het gedrag van financiële ondernemingen?

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt gedragstoezicht, gericht op ordelijke en transparante marktprocessen, zuivere verhoudingen tussen marktpartijen en zorgvuldige behandeling van cliënten (artikel 1:25 Wft). DNB houdt prudentieel toezicht en heeft governance en gedrag als vast thema in haar Visie op toezicht 2025-2028.

Hoe kan internal audit gedragsrisico beoordelen?

Bij assurance-opdrachten over organisatiegedrag geldt vanaf 15 december 2026 de Topical Requirement Organizational Behavior van het IIA. De bijbehorende User Guide kiest ervoor gedrag te toetsen dat niet aansluit bij de doelstellingen van de organisatie, wat beter te auditen is dan cultuur in het algemeen. Een Topical Requirement verplicht niet tot een audit van het onderwerp.

← Alle begrippen