Risicosoorten

Operationeel risico

Een operationeel risico is het risico op verlies door tekortschietende of falende interne processen, mensen en systemen, of door externe gebeurtenissen. Voor banken legt de CRR dit vast, met juridisch risico, modelrisico en ICT-risico erbij en strategisch en reputatierisico erbuiten (artikel 4 lid 1 punt 52). Ook buiten de financiële sector is het de gangbare naam voor risico's in de dagelijkse bedrijfsvoering.

Bron: Verordening (EU) nr. 575/2013 (CRR) artikel 4 lid 1 punt 52, artikel 312 en 316, zoals gewijzigd door Verordening (EU) 2024/1623; Richtlijn 2009/138/EG (Solvency II) artikel 13 punt 33; Richtlijn (EU) 2016/2341 (IORP II) artikel 25 en 28; BCBS Principles for the Sound Management of Operational Risk (2021); Nederlandse Corporate Governance Code 2025 (bepaling 1.4.3)

De huidige CRR-definitie geldt sinds CRR3 (Verordening (EU) 2024/1623), van toepassing sinds 1 januari 2025; de oorspronkelijke tekst van 2013 noemde alleen juridisch risico als onderdeel. Solvency II hanteert voor verzekeraars vrijwel dezelfde omschrijving, met personeel in plaats van mensen (artikel 13 punt 33 Richtlijn 2009/138/EG). Voor corporates, pensioenfondsen en publieke organisaties is er geen wettelijke definitie, maar de indeling naar processen, mensen, systemen en externe gebeurtenissen werkt daar net zo goed. De Nederlandse Corporate Governance Code 2025 vraagt het bestuur van een beursvennootschap in bepaling 1.4.3 aan te geven welk niveau van zekerheid de risicobeheersings- en controlesystemen geven dat operationele en compliancerisico's effectief worden beheerst.

Banken berekenen het kapitaalvereiste voor operationeel risico sinds CRR3 met één standaardbenadering, de business indicator component (artikel 312 CRR). Instellingen met een business indicator van ten minste 750 miljoen euro berekenen daarnaast jaarlijks hun operationele verliezen (artikel 316 CRR). Het Bazels Comité voor Bankentoezicht (BCBS) beschrijft het beheer in de Principles for the Sound Management of Operational Risk (maart 2021), met onder meer een risk appetite and tolerance statement voor operationeel risico. Voor het ICT-deel geldt voor financiële entiteiten DORA (Verordening (EU) 2022/2554).

Voor bestuur en auditcommissie is het verschil met verwante begrippen van belang. Operationele weerbaarheid gaat over het vermogen kritieke diensten te blijven leveren tijdens een verstoring, compliance-risico over het niet naleven van regels, en strategisch risico over de richting van de organisatie. Een heldere afbakening in de risicotaxonomie voorkomt dat incidenten, verliezen en beheersmaatregelen dubbel of nergens worden geteld.

Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory

Veelgestelde vragen

Valt cyberrisico onder operationeel risico?

In de bankenregels wel: de CRR noemt ICT-risico uitdrukkelijk als onderdeel van operationeel risico (artikel 4 lid 1 punten 52 en 52 quater). Voor financiële entiteiten werkt DORA (Verordening (EU) 2022/2554) het beheer van ICT-risico sinds 17 januari 2025 uit. Andere organisaties kunnen cyberrisico als eigen risicosoort in de taxonomie opnemen, zolang de samenhang met processen en mensen zichtbaar blijft.

Wat is het verschil tussen operationeel risico en operationele weerbaarheid?

Operationeel risico gaat over de kans op verlies door falende processen, mensen of systemen of door externe gebeurtenissen. Operationele weerbaarheid gaat over het vermogen om kritieke of belangrijke functies te blijven leveren tijdens een verstoring; zo omschrijft de EBA het in de herziene SREP-richtsnoeren (EBA/GL/2026/06). Weerbaarheid gaat er dus van uit dat een verstoring zich voordoet.

Geldt de CRR-definitie ook voor verzekeraars en pensioenfondsen?

Niet rechtstreeks. Verzekeraars hebben een eigen, vrijwel gelijke definitie in Solvency II (artikel 13 punt 33), en hun risicobeheersysteem moet het beheer van operationeel risico omvatten (artikel 44 lid 2). Voor pensioenfondsen noemt IORP II operationeel risico als gebied van het risicobeheersysteem en vraagt het in de eigenrisicobeoordeling een kwalitatieve beoordeling ervan (artikel 25 en 28 Richtlijn (EU) 2016/2341).

← Alle begrippen