Omkoping en corruptie
Corruptie is het misbruiken van een toevertrouwde positie of bevoegdheid voor eigen voordeel of dat van een ander. Omkoping is een vorm van corruptie: het aanbieden, geven, vragen of aannemen van een gift, belofte of dienst in ruil voor of naar aanleiding van handelen of nalaten in iemands functie. Het Wetboek van Strafrecht stelt omkoping van ambtenaren en van werknemers in het bedrijfsleven strafbaar.
Bron: Wetboek van Strafrecht artikelen 51, 177, 178a, 328ter en 363; Richtlijn (EU) 2026/1021 (artikelen 3, 4, 13 en 16); Nederlandse Corporate Governance Code 2025 (bepaling 2.7.1); DNB Good Practices SIRA (2025); IIA Global Internal Audit Standards 2024 (Standard 9.4); IIA Topical Requirement Anti-Corruption, consultatieconcept (juni 2026)
Het Wetboek van Strafrecht onderscheidt ambtelijke en niet-ambtelijke omkoping. Wie een ambtenaar een gift, belofte of dienst doet of aanbiedt om hem in zijn bediening iets te laten doen of na te laten, of als beloning achteraf, kan worden gestraft met ten hoogste zes jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie (artikel 177); in beginsel geldt hetzelfde maximum voor de ambtenaar die aanneemt of vraagt (artikel 363). Ambtenaren van een vreemde staat of een volkenrechtelijke organisatie zijn voor artikel 177 gelijkgesteld (artikel 178a). Omkoping in het bedrijfsleven valt onder artikel 328ter, met ten hoogste vier jaar; het in strijd met de goede trouw verzwijgen van een gift tegenover de werkgever geldt daar in elk geval als handelen in strijd met de plicht. Ook een rechtspersoon kan worden vervolgd, net als wie opdracht of feitelijke leiding gaf (artikel 51).
Richtlijn (EU) 2026/1021, de EU-anticorruptierichtlijn, harmoniseert de strafbaarstelling van onder meer omkoping in de publieke en de private sector (artikel 3 en 4) en moet uiterlijk 1 juni 2028 zijn omgezet. Lidstaten moeten een rechtspersoon ook aansprakelijk kunnen stellen wanneer gebrekkig toezicht of gebrekkige controle door een leidinggevende het feit van een ondergeschikte mogelijk maakte (artikel 13 lid 2). Effectieve interne beheersing, ethisch bewustzijn en complianceprogramma's gelden als verzachtende omstandigheid (artikel 16 onder c); de overwegingen spreken van programma's die echt en effectief zijn en naar behoren zijn beoordeeld.
De Nederlandse Corporate Governance Code vraagt bestuurders en commissarissen onder meer geen ongerechtvaardigde voordelen aan derden te verschaffen ten laste van de vennootschap (bepaling 2.7.1). Financiële instellingen nemen het risico op betrokkenheid bij corruptie mee in hun systematische integriteitsrisicoanalyse. Op 20 november 2026 was de Topical Requirement Anti-Corruption van het IIA aangekondigd voor het vierde kwartaal van 2026, met ingang twaalf maanden na uitgifte; volgens het consultatieconcept is corruptie een specifieke vorm van fraude en vallen onderzoeken naar corruptie buiten de requirement. Het begrip Belangenconflict beschrijft een situatie, omkoping een handeling.
Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory
Veelgestelde vragen
Is omkoping in het bedrijfsleven strafbaar in Nederland?
Ja. Artikel 328ter van het Wetboek van Strafrecht stelt de werknemer of lasthebber strafbaar die een gift, belofte of dienst aanneemt of vraagt in verband met handelen of nalaten in strijd met zijn plicht, en ook wie zo'n gift doet terwijl hij redelijkerwijs moet aannemen dat de ontvanger daarmee in strijd met zijn plicht handelt. Het maximum is vier jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie.
Wat betekent de EU-anticorruptierichtlijn voor ondernemingen?
De richtlijn richt zich tot de lidstaten, die haar uiterlijk 1 juni 2028 moeten omzetten; zij bindt ondernemingen niet rechtstreeks. Na omzetting kan een rechtspersoon ook aansprakelijk zijn wanneer gebrekkig toezicht door een leidinggevende omkoping door een ondergeschikte mogelijk maakte. Een werkend en beoordeeld anticorruptieprogramma telt dan mee als verzachtende omstandigheid (Richtlijn (EU) 2026/1021, artikel 13 en 16).
Moet internal audit het anticorruptieprogramma toetsen?
De Global Internal Audit Standards vragen de Chief Audit Executive dekking van de compliance- en ethiekprogramma's in het auditplan te overwegen (Standard 9.4). De Topical Requirement Anti-Corruption van het IIA was op 20 november 2026 nog niet uitgegeven. Een Topical Requirement verplicht niet tot een audit van het onderwerp, maar legt vast wat een assurance-opdracht erover minimaal dekt.