Weerbaarheid & derden

Operationele weerbaarheid (operational resilience)

Operationele weerbaarheid (operational resilience) is het vermogen van een organisatie om haar kritieke activiteiten tijdens een verstoring te blijven leveren, zich aan te passen en daarna te herstellen. Het Bazels Comité legde het begrip in maart 2021 vast voor banken; DORA (Verordening (EU) 2022/2554) werkt het voor financiële entiteiten uit als digitale operationele weerbaarheid. Weerbaarheid gaat ervan uit dat verstoringen zich voordoen en richt zich op het doorgaan van de dienstverlening, niet alleen op het voorkomen van incidenten.

Bron: BCBS Principles for Operational Resilience (maart 2021); Verordening (EU) 2022/2554 (DORA) artikel 3 punt 1 en artikel 5; Cyberbeveiligingswet artikel 21 en 24; Wet weerbaarheid kritieke entiteiten; ESA's, rapport over ernstige ICT-incidenten 2025 (JC 2026 16); IIA Topical Requirement Organizational Resilience (2026)

Het Bazels Comité omschrijft operationele weerbaarheid in de Principles for Operational Resilience (31 maart 2021) als het vermogen van een bank om kritieke activiteiten (critical operations) door een verstoring heen te leveren. De zeven principes gaan over governance, operationeel risicobeheer, bedrijfscontinuïteitsplanning en testen, het in kaart brengen van onderlinge afhankelijkheden, afhankelijkheid van derden, incidentbeheer en weerbare ICT met cyberbeveiliging. De board, bij een Nederlandse bank bestuur en raad van commissarissen ieder in zijn rol, keurt de aanpak goed met oog op de risicobereidheid en de tolerantie voor verstoring (impacttolerantie); senior management voert die uit.

Voor financiële entiteiten is de digitale kant sinds 17 januari 2025 geregeld in DORA, dat geldt voor 20 typen financiële entiteiten, waaronder banken, verzekeraars, pensioenfondsen en beleggingsondernemingen. Het leidinggevend orgaan draagt de eindverantwoordelijkheid voor het ICT-risico en stelt de strategie voor digitale operationele weerbaarheid vast (artikel 5 lid 2). Buiten de financiële sector vraagt de Cyberbeveiligingswet sinds 15 augustus 2026 van essentiële en belangrijke entiteiten maatregelen voor bedrijfscontinuïteit en crisisbeheer (artikel 21 lid 3 onder c). De Wet weerbaarheid kritieke entiteiten (Wwke) dekt voor aangewezen kritieke entiteiten de niet-digitale weerbaarheid.

Weerbaarheid is breder dan cyberbeveiliging. Van de 3.383 ernstige ICT-incidenten die financiële entiteiten in de EU over 2025 meldden, was volgens het eerste jaarrapport van de Europese toezichthouders (ESA's, juni 2026) 10 procent cyberbeveiligingsgerelateerd. Voor internal audit geldt vanaf 30 april 2027 de Topical Requirement Organizational Resilience van het IIA, die naast continuïteit en herstel ook strategie, leiderschap en financiële middelen omvat.

Governance & Control Design van ONE Risk Advisory vertaalt risico's naar een werkbare beheersstructuur, met een internal control framework dat waar relevant aansluit op DORA of NIS2 en met heldere besluitvorming, escalatie en rapportagelijnen.

Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory

Verwante dienst Governance & Control Design

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen operationele weerbaarheid en operationeel risicobeheer?

Operationeel risicobeheer richt zich op het risico van verlies door ontoereikende of falende processen, mensen en systemen of door externe gebeurtenissen, en beperkt kans en impact. Operationele weerbaarheid gaat ervan uit dat een verstoring toch optreedt en vraagt of kritieke activiteiten binnen de vastgestelde tolerantie blijven doorlopen. Het Bazels Comité publiceerde de principes voor beide op 31 maart 2021.

Geldt operationele weerbaarheid ook buiten de financiële sector?

DORA richt zich op financiële entiteiten en, via Europees toezicht, op kritieke ICT-aanbieders. Organisaties in andere sectoren kunnen onder de Cyberbeveiligingswet vallen, die essentiële en belangrijke entiteiten in 18 sectoren onder meer maatregelen voor bedrijfscontinuïteit, back-upbeheer en crisisbeheer voorschrijft. Aangewezen kritieke entiteiten vallen daarnaast onder de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten (Wwke), met een risicobeoordeling binnen negen maanden en maatregelen binnen tien maanden na de aanwijzing. Beide wetten gelden sinds 15 augustus 2026.

Wie is verantwoordelijk voor operationele weerbaarheid?

Bij een financiële entiteit draagt het leidinggevend orgaan volgens DORA de eindverantwoordelijkheid voor het ICT-risico en stelt het de strategie voor digitale operationele weerbaarheid vast. Onder de Cyberbeveiligingswet keurt het bestuur de cybermaatregelen goed (artikel 24 lid 1). De raad van commissarissen houdt toezicht op het beleid van het bestuur en de algemene gang van zaken, en daarmee ook op de weerbaarheid.

← Alle begrippen