Modelrisico
Modelrisico is het risico op verlies door beslissingen die vooral steunen op de uitkomsten van modellen, als gevolg van fouten in het ontwerp, de ontwikkeling, de parameterschatting, de implementatie, het gebruik of de monitoring van die modellen. Voor banken staat deze definitie sinds 1 januari 2025 in de CRR, waar modelrisico onder operationeel risico valt. Het begrip is bruikbaar voor elk model waarop een organisatie besluiten baseert.
Bron: Verordening (EU) nr. 575/2013 (CRR) artikel 4 lid 1 punt 52 en 52 ter, zoals gewijzigd door Verordening (EU) 2024/1623 (CRR3); Richtlijn 2013/36/EU (CRD) artikel 3 lid 1 punt 11; ECB Guide to internal models (juni 2026), Overarching principles, hoofdstuk 4; Richtlijn 2009/138/EG (Solvency II) artikel 120
Banken, verzekeraars en pensioenfondsen baseren besluiten over onder meer kredietverlening, prijsstelling, voorzieningen, kapitaal en liquiditeit op modellen. Modelrisico ontstaat als een model fout is of verkeerd wordt gebruikt. De CRR noemt als voorbeelden een gebrekkig ontwerp, onvoldoende toetsing of het model past bij het product en de marktomstandigheden, implementatiefouten, gebruik voor een doel waarvoor het model niet is ontworpen, inclusief het manipuleren van parameters, en het te laat of niet effectief monitoren of valideren van de prestaties.
De definitie staat in artikel 4 lid 1 punt 52 ter van Verordening (EU) nr. 575/2013 (CRR), ingevoegd door CRR3. Sinds CRD VI verwijst ook artikel 3 lid 1 punt 11 van Richtlijn 2013/36/EU (CRD) ernaar; stukken van vóór 2026 gebruiken nog de oudere CRD-formulering over fouten in ontwikkeling, implementatie of gebruik. De ECB-gids voor interne modellen (juni 2026, niet bindend) verwacht van banken een kader om modelrisico te beheersen, met een schriftelijk beleid dat vastlegt wat als model geldt, een register van modellen, methoden om modelrisico te beoordelen en te meten, en heldere rollen voor ontwikkeling, validatie en internal audit. Bij verzekeraars met een intern model is het bestuurlijk, beleidsbepalend of toezichthoudend orgaan er verantwoordelijk voor dat opzet en werking van het model correct blijven (artikel 120 van Richtlijn 2009/138/EG, Solvency II).
Modelrisico is een onderdeel van operationeel risico (artikel 4 lid 1 punt 52 CRR) en iets anders dan de risico's die een model meet, zoals kredietrisico of marktrisico. De belangrijkste beheersmaatregelen zijn een volledige modelinventaris en onafhankelijke modelvalidatie. Toetsvragen voor de raad van commissarissen en de auditcommissie: welke besluiten steunen op welke modellen, welke modellen draaien met open validatiebevindingen, en valt ook kunstmatige intelligentie onder het modelbeleid? Voor AI-systemen die de kredietwaardigheid van natuurlijke personen beoordelen, gelden vanaf 2 december 2027 de hoog-risicoverplichtingen van de AI-verordening.
Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory
Veelgestelde vragen
Gelden de Amerikaanse SR 11-7 en SR 26-2 voor Nederlandse banken?
Nee. SR 11-7 uit 2011 en de opvolger SR 26-2 van 17 april 2026 zijn toezichtsrichtlijnen van de Federal Reserve, de FDIC en de OCC voor Amerikaanse bankorganisaties. Voor Nederlandse banken gelden de definitie in de CRR, de verwijzing in de CRD en de verwachtingen in de ECB-gids voor interne modellen. Het Amerikaanse document kan wel dienen als vergelijkingsmateriaal.
Is modelrisico alleen een zaak voor banken?
Nee. De wettelijke definitie staat in de bankenregels, maar ook verzekeraars met een intern model moeten dat model regelmatig valideren, en hun bestuurlijk, beleidsbepalend of toezichthoudend orgaan blijft verantwoordelijk voor de juiste opzet en werking ervan (Solvency II, artikelen 120 en 124). Andere organisaties kunnen het begrip toepassen op elk model dat prijzen, voorzieningen of prognoses bepaalt, ook als geen toezichthouder erom vraagt.