Cyber, data & AI

Insider threat (dreiging van binnenuit)

Een insider threat (dreiging van binnenuit) is de dreiging dat iemand met geautoriseerde toegang tot of kennis van een organisatie, zoals een medewerker, inhuurkracht of leverancier, die toegang bewust of onbewust gebruikt op een manier die de organisatie, haar mensen, informatie of systemen schaadt. Het gaat om opzettelijk handelen, zoals diefstal, sabotage of spionage, maar ook om nalatigheid en vergissingen.

Bron: CISA, Defining Insider Threats; Cyberbeveiligingswet artikel 21 lid 3 onder i; Wet weerbaarheid kritieke entiteiten artikel 15 lid 1 onder e; Verordening (EU) 2016/679 (AVG) artikel 32 lid 4; NIST Privacy Framework 1.0 (2020); IIA GTAG Auditing Insider Threat Programs, 2nd Edition (2026)

Het Amerikaanse Cybersecurity and Infrastructure Security Agency (CISA) onderscheidt onopzettelijke dreigingen door nalatigheid of een vergissing, opzettelijke dreigingen uit eigenbelang of wrok, samenspanning met een externe aanvaller en dreigingen via derden, zoals contractanten en leveranciers. Als verschijningsvormen noemt CISA geweld, spionage, sabotage, diefstal en cyberhandelingen. Het gemeenschappelijke kenmerk is dat het handelen begint bij legitieme toegang. Maatregelen aan de buitengrens van het netwerk helpen daarom weinig; het gaat om toegangsbeheer, functiescheiding, logging en monitoring, screening en cultuur.

Wet- en regelgeving regelt onderdelen ervan. De zorgplicht van de Cyberbeveiligingswet omvat beveiligingsaspecten ten aanzien van personeel, toegangsbeleid en beheer van assets (artikel 21 lid 3 onder i). De Wet weerbaarheid kritieke entiteiten vraagt van kritieke entiteiten adequaat beheer van personeelsbeveiliging, met procedures voor antecedentenonderzoek (artikel 15 lid 1 onder e). De AVG eist maatregelen zodat iedereen die onder het gezag van de organisatie toegang heeft tot persoonsgegevens, die alleen in opdracht verwerkt (artikel 32 lid 4). Het NIST Privacy Framework (2020) noemt ongeautoriseerde toegang tot of gebruik van data door medewerkers als voorbeeld van een privacy-incident met een beveiligingsoorzaak.

Voor het bestuur raakt insider threat aan frauderisico, informatiebeveiliging en cultuur. Het verschil met frauderisico is dat insider threat ook onopzettelijk handelen omvat en niet beperkt is tot persoonlijk voordeel; management override is een specifieke vorm, waarbij het management zelf beheersmaatregelen doorbreekt. Het IIA gaf in februari 2026 de tweede editie uit van de GTAG Auditing Insider Threat Programs, voor leden; het cyberdeel van het onderwerp raakt aan de Topical Requirement Cybersecurity, die verplicht is bij assurance-opdrachten over cybersecurity.

Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen insider threat en fraude?

Fraude is opzettelijk en gericht op onrechtmatig voordeel. Insider threat is breder: het omvat ook sabotage, spionage, het weglekken van gegevens en onopzettelijke schade door nalatigheid of een vergissing. Fraude door medewerkers is dus een vorm van insider threat, maar niet elke insider threat is fraude. Daarom horen frauderisicobeheer en informatiebeveiliging hierin samen te werken.

Is screening van medewerkers een wettelijke plicht?

Voor kritieke entiteiten onder de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten wel, behalve in bankwezen, financiële marktinfrastructuur en digitale infrastructuur (artikel 23): zij stellen procedures voor antecedentenonderzoek vast en wijzen de categorieën personen aan die eraan moeten worden onderworpen (artikel 15 lid 1 onder e), vanaf tien maanden na hun aanwijzing. De Cyberbeveiligingswet vraagt beveiligingsmaatregelen ten aanzien van personeel. Daarbuiten hangt screening af van sectorregels en het eigen beveiligingsbeleid, binnen de grenzen van de AVG.

← Alle begrippen