Agentic AI (AI-agenten)
Agentic AI (AI-agenten) is een verzamelnaam voor AI-systemen die met weinig menselijke tussenkomst een doel nastreven door zelf taken in meerdere stappen te plannen, uit te voeren en bij te stellen, vaak met toegang tot andere software, data of systemen. Een wettelijke definitie bestaat niet. De AI-verordening behandelt een AI-agent als AI-systeem zodra hij aan de definitie van artikel 3 punt 1 voldoet, zonder eigen risicocategorie of eigen verplichtingen.
Bron: Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening) artikelen 3 punt 1, 14, 26 en 50; Verordening (EU) 2026/1744 artikel 1 punt 43 (bijlage XIV, code AIH 0401); FSB, Sound Practices for Responsible Adoption of AI (consultatie, juni 2026); COSO, Achieving Effective Internal Control Over Generative AI (2026)
De oorspronkelijke tekst van de AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689) gebruikt de term niet. Sinds de wijziging door Verordening (EU) 2026/1744 noemt bijlage XIV agentische AI wel, als voorbeeld bij de code voor opkomende AI-technologieën waarmee de reikwijdte van de aanwijzing van aangemelde instanties wordt vastgelegd. Een definitie volgt daaruit niet. Of een agent verboden is, hoog risico of onder de transparantieverplichtingen valt, hangt zoals bij elk AI-systeem af van de toepassing. COSO beschrijft agenten in een publicatie over interne beheersing van generatieve AI (2026) als modellen die taken in meerdere stappen plannen, uitvoeren en bijstellen om een doel te bereiken, vaak in interactie met externe tools, data of omgevingen.
Het risico zit in de combinatie van autonomie en bevoegdheden. De Financial Stability Board (FSB) waarschuwt in een consultatierapport van juni 2026 dat realtime menselijk toezicht op agenten bij opschaling onpraktisch wordt, waardoor agenten doelen kunnen nastreven of handelingen kunnen verrichten die afwijken van de bedoelingen of de risicobereidheid van de instelling, zonder dat medewerkers dat merken of tijdig kunnen ingrijpen. De Amerikaanse bankentoezichthouders sluiten generatieve en agentische AI uitdrukkelijk uit van hun herziene richtlijn voor modelrisico SR 26-2 (april 2026), omdat die technologie nieuw is en snel verandert.
Voor bestuur en raad van commissarissen gaat het om afbakening: welke systemen en data een agent mag gebruiken, welke handelingen menselijke goedkeuring vragen, hoe acties worden vastgelegd en wie eigenaar is. Voor hoog-risicosystemen eist de AI-verordening vanaf 2 december 2027 (bijlage III) menselijk toezicht door personen met de nodige bekwaamheid, opleiding en autoriteit (artikelen 14 en 26). Het verschil met generatieve AI is dat een agent niet alleen inhoud maakt, maar ook handelt; het verschil met klassieke procesautomatisering is dat de stappen niet vooraf door mensen zijn vastgelegd.
Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory
Veelgestelde vragen
Valt agentic AI onder de AI-verordening?
Ja, zodra de agent voldoet aan de definitie van een AI-systeem in artikel 3 punt 1. Welke verplichtingen gelden, hangt af van de toepassing: een agent die de kredietwaardigheid van natuurlijke personen beoordeelt, valt vanaf 2 december 2027 onder de hoog-risicoregels van bijlage III. Een eigen regime voor agenten kent de verordening niet; bijlage XIV noemt agentische AI alleen bij de aanwijzing van aangemelde instanties.
Wat is het verschil tussen een AI-agent en een chatbot?
Een chatbot beantwoordt vragen en genereert tekst. Een agent voert daarnaast zelf handelingen uit, zoals gegevens ophalen, aansluitingen maken, taken toewijzen of uitzonderingen escaleren, en stelt zijn aanpak tussentijds bij. Daarmee verschuift het risico van onjuiste output naar onjuiste handelingen. Systemen die rechtstreeks met mensen communiceren, moeten kenbaar maken dat het om AI gaat (artikel 50 lid 1 AI-verordening).
Wie is verantwoordelijk als een AI-agent een fout maakt?
De organisatie die de agent inzet; inkoop bij een leverancier verandert dat niet. Voor verzekeraars schrijft EIOPA (2025) dat zij uiteindelijk verantwoordelijk zijn voor de AI-systemen die zij gebruiken, ook als derden die hebben ontwikkeld. Een organisatie legt daarom per agent een eigenaar, de toegestane handelingen en de momenten van menselijke goedkeuring vast.