AI-governance
AI-governance is het geheel van beleid, rollen, verantwoordelijkheden, besluitvorming en toezicht waarmee een organisatie de ontwikkeling, inkoop en het gebruik van AI-systemen stuurt en beheerst, in lijn met haar strategie, risicobereidheid en de wet. Het omvat onder meer de AI-inventaris, de classificatie per systeem, de beheersmaatregelen en de verantwoording daarover. ISO/IEC 42001:2023 stelt eisen aan een managementsysteem voor AI.
Bron: ISO/IEC 42001:2023; Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening) artikelen 4, 9, 17, 26, 27 en 40; NIST AI RMF 1.0 (2023); IIA AI Auditing Framework (2024); Corporate Governance Code 2025 (toelichting bij bepaling 1.2.1); EIOPA, Opinion on AI governance and Risk Management (EIOPA-BoS-25-360, 2025)
De AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689) schrijft geen governancemodel voor, maar veronderstelt er een. Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken nemen maatregelen om de AI-geletterdheid van hun personeel te ondersteunen (artikel 4). Aanbieders van hoog-risicosystemen richten vanaf 2 december 2027 (bijlage III) of 2 augustus 2028 (bijlage I) een systeem voor risicobeheer en een systeem voor kwaliteitsbeheer in (artikelen 9 en 17). Gebruiksverantwoordelijken beleggen menselijk toezicht bij bekwame personen en voeren in bepaalde gevallen een grondrechteneffectbeoordeling uit (artikelen 26 en 27). ISO/IEC 42001:2023 levert het managementsysteem, met een AI-risicobeoordeling, risicobehandeling en een impactbeoordeling per systeem, en is certificeerbaar. Het NIST AI Risk Management Framework 1.0 (2023) maakt van Govern een functie die door alle andere functies heen loopt.
In Nederland noemt de toelichting bij bepaling 1.2.1 van de Corporate Governance Code 2025 de risico's van ethisch verantwoorde toepassing van nieuwe technologieën, zoals Responsible AI, als voorbeeld van risico's waarvoor het bestuur de risicobereidheid vaststelt; de raad van commissarissen houdt toezicht. Voor verzekeraars werkt EIOPA (2025) AI-governance uit voor systemen die niet hoog risico zijn, op gebieden als datagovernance, documentatie, uitlegbaarheid en menselijk toezicht. De FSB vraagt in een consultatierapport (juni 2026) dat bestuur en senior management de inzet van AI afstemmen op bedrijfsmodel, risicobereidheid en strategie.
AI-governance is breder dan naleving van de AI-verordening: zij geldt ook voor toepassingen met een laag risico. Het verschil met datagovernance is dat die over de data gaat, en AI-governance over de systemen die de data gebruiken. Internal audit kan de AI-governance beoordelen met het AI Auditing Framework van het IIA (bijgewerkt in september 2024), dat governance, management en internal audit als domeinen onderscheidt. Een Topical Requirement over AI bestaat niet.
Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory
Veelgestelde vragen
Is een ISO/IEC 42001-certificaat voldoende om aan de AI-verordening te voldoen?
Nee. ISO/IEC 42001 is een internationale norm voor een AI-managementsysteem, geen geharmoniseerde Europese norm. Een geharmoniseerde norm geeft pas een vermoeden van overeenstemming als zij in het Publicatieblad is vermeld (artikel 40), en de normalisatiepagina van de Europese Commissie (bijgewerkt 3 augustus 2026) noemde nog geen AI-norm met die status. Een certificaat toont aan dat het managementsysteem binnen de verklaarde reikwijdte aan de norm voldoet.
Wie is in een organisatie verantwoordelijk voor AI-governance?
Het bestuur stelt beleid en risicobereidheid vast; de raad van commissarissen houdt toezicht (Corporate Governance Code 2025, bepaling 1.2.1). Per AI-systeem hoort een eigenaar in de eerste lijn, met de tweede lijn voor advies, uitdaging en monitoring en internal audit voor onafhankelijke assurance. Voor verzekeraars schrijft EIOPA (2025) dat de compliancefunctie en de interne auditfunctie nagaan of het gebruik van AI aan de wet- en regelgeving voldoet.
Bestaat er een verplicht kader voor het auditen van AI?
Nee. Het IIA heeft geen Topical Requirement over AI, al gelden de Global Internal Audit Standards voor elke opdracht. Het AI Auditing Framework van het IIA (2024) is praktische guidance. Als criteria worden vaak de AI-verordening, ISO/IEC 42001 en het NIST AI Risk Management Framework gebruikt; de auditor legt vast welke versie van welk document als criterium heeft gediend.