Gedragscode (code of conduct)
Een gedragscode (code of conduct) is een set gedragsregels waarmee een organisatie vastlegt wat haar waarden betekenen voor het dagelijks handelen van bestuurders en medewerkers, bijvoorbeeld bij geschenken, belangenconflicten, omgang met derden en het melden van misstanden. Volgens de Nederlandse Corporate Governance Code stelt het bestuur van een beursvennootschap de gedragscode op en ziet het toe op de naleving. De gedragscode van een organisatie is iets anders dan de Code of Ethics van de internal auditor.
Bron: Nederlandse Corporate Governance Code 2025 (bepalingen 2.5.1, 2.5.2 en 2.5.4); COSO Internal Control: Integrated Framework (2013), principe 1; Wet op het financieel toezicht artikelen 3:10 en 3:17b; IIA Global Internal Audit Standards 2024 (domein II en Standard 9.4); IIA Topical Requirement Organizational Behavior (2025); Monitoring Commissie Corporate Governance Code, Monitoring Rapport boekjaar 2024 (2025)
De Nederlandse Corporate Governance Code 2025 plaatst de gedragscode in het principe over cultuur. Het bestuur stelt waarden vast die bijdragen aan een cultuur gericht op duurzame lange termijn waardecreatie (bepaling 2.5.1), stelt een gedragscode op, houdt toezicht op de werking en naleving door zichzelf en de werknemers, informeert de raad van commissarissen over zijn bevindingen en plaatst de code op de website (bepaling 2.5.2). In het bestuursverslag licht het bestuur de cultuur toe en de werking en naleving van de gedragscode (bepaling 2.5.4). In het Monitoring Rapport boekjaar 2024 van december 2025, een nulmeting over de Code 2022, hoorde cultuur met 32 procent naleving tot de slechtst nageleefde bepalingen.
COSO plaatst gedragsnormen in de beheersingsomgeving: board en senior management zetten de toon aan de top over het belang van interne beheersing, inclusief de verwachte gedragsnormen, en de organisatie toont betrokkenheid bij integriteit en ethische waarden (Internal Control: Integrated Framework, 2013, principe 1). In de financiële sector komen daar de eisen aan een integere bedrijfsvoering bij (artikel 3:10 Wft). Banken, verzekeraars en enkele andere financiële ondernemingen laten bepaalde medewerkers bovendien een eed of belofte afleggen en zien toe op de naleving daarvan; bij banken geldt dat onder meer voor iedereen met een arbeidsovereenkomst (artikel 3:17b Wft).
De Code of Ethics is een ander begrip: die gold onder het IPPF 2017 voor internal auditors en is in de Global Internal Audit Standards opgegaan in domein II, Ethics and Professionalism. De gedragscode van de organisatie is wel een onderwerp voor internal audit. Standard 9.4 vraagt dekking van de compliance- en ethiekprogramma's in het auditplan te overwegen, en de Topical Requirement Organizational Behavior, die vanaf 15 december 2026 geldt voor assurance-opdrachten over gedrag, vraagt internal audit te beoordelen of board en senior management aanspreekbaarheid op gedragsverwachtingen hebben ingericht. Verwante begrippen zijn Integriteit, Tone at the top en Whistleblowing.
Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory
Veelgestelde vragen
Is een gedragscode wettelijk verplicht?
Dat hangt af van rechtsvorm en sector. Voor beursvennootschappen vraagt de Nederlandse Corporate Governance Code een gedragscode (bepaling 2.5.2), onder pas toe of leg uit; wettelijk verplicht is daar de verantwoording over de toepassing van de Code in het bestuursverslag. Financiële ondernemingen moeten op grond van de Wft een integere bedrijfsvoering waarborgen, en banken, verzekeraars en enkele andere financiële ondernemingen laten bepaalde medewerkers een eed of belofte afleggen.
Wat is het verschil tussen een gedragscode en de Code of Ethics?
Een gedragscode geldt voor de bestuurders en medewerkers van een organisatie en wordt door die organisatie zelf vastgesteld. De Code of Ethics was onder het IPPF 2017 de beroepscode voor internal auditors; in de Global Internal Audit Standards zijn die verwachtingen opgenomen in domein II, Ethics and Professionalism. Een internal auditor in dienst van een organisatie volgt dus beide: de gedragscode van zijn werkgever en de beroepsstandaard.
Wie ziet toe op de naleving van de gedragscode?
Bij een beursvennootschap houdt het bestuur toezicht op de werking en naleving van de gedragscode door zichzelf en de werknemers en informeert het de raad van commissarissen over zijn bevindingen (Code 2025, bepaling 2.5.2); de raad houdt toezicht op het bestuur. Internal audit kan de werking toetsen als onderdeel van de compliance- en ethiekprogramma's (Standard 9.4 van de Global Internal Audit Standards).