RACI-model
Een RACI-model (RACI-matrix) is een overzicht dat per taak of proces vastlegt wie de taak uitvoert (Responsible), wie eindverantwoordelijk en aanspreekbaar is (Accountable), wie vooraf wordt geraadpleegd (Consulted) en wie wordt geïnformeerd (Informed). Het maakt de verdeling van rollen en verantwoordelijkheden in governance en interne beheersing zichtbaar en daarmee toetsbaar.
Bron: ISACA, COBIT 2019; COSO Internal Control: Integrated Framework 2013 (principe 3); IIA Statement of Position Three Lines Model (2026); Richtlijn 2013/36/EU (CRD) artikel 88 lid 3; Besluit prudentiële regels Wft, artikel 17c (vanaf 11 januari 2027); IIA Global Internal Audit Standards 2024 (Standard 2.2)
ISACA gebruikt RACI-tabellen in COBIT, het raamwerk voor governance en management van informatie en technologie. COBIT 5 gaf die indeling per proces; COBIT 2019 geeft haar per praktijk binnen de 40 governance- en managementdoelstellingen. ISACA voegde daarnaast een RACI-matrix in Excel toe aan de COBIT 2019 tool kit, waarmee een organisatie de rollen voor haar eigen structuur bepaalt en aanpast. Het model is niet aan IT gebonden: dezelfde indeling werkt voor een risicoproces, een compliancetaak of een stap in het jaarafsluitingsproces.
Voor bestuur en raad van commissarissen gaat het om de vraag of eigenaarschap aantoonbaar is belegd. Principe 3 van COSO Internal Control (2013) vraagt dat het management, onder toezicht van de board, structuren, rapportagelijnen en bevoegdheden en verantwoordelijkheden vastlegt. Het Statement of Position over het Three Lines Model van het IIA (8 juli 2026) laat board en senior management accountability vastleggen door rollen en verantwoordelijkheden te definiëren. Banken moeten op grond van artikel 88 lid 3 CRD, in Nederland via artikel 17c lid 1 Besluit prudentiële regels Wft vanaf 11 januari 2027, individuele taakomschrijvingen en een overzicht van taken bijhouden, met rapportage- en verantwoordelijkheidslijnen, en dat op verzoek aan de toezichthouder geven. Een RACI-matrix is een praktische vorm voor zo'n overzicht.
Een RACI-matrix werkt het best met één A per taak, zodat de aanspreekbaarheid niet versnippert. Zij verschilt van een bevoegdhedenregeling, die vastlegt wie mag besluiten en tekenen tot welk bedrag, en van functiescheiding, die bepaalt welke taken niet bij dezelfde persoon mogen liggen. Bij een audit of bij de inrichting van het Three Lines Model laat de matrix zien waar een taak geen eigenaar heeft, waar de tweede lijn eerstelijnstaken uitvoert of waar de Internal Audit functie verantwoordelijk is voor iets wat zij later moet beoordelen. ONE Risk Advisory ontwerpt met Governance & Control Design rollen en verantwoordelijkheden volgens het Three Lines Model, met heldere verantwoordelijkheden en eigenaarschap in de hele organisatie.
Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory
Verwante dienst Governance & Control Design
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen Responsible en Accountable in een RACI-model?
Responsible is de rol die de taak uitvoert; Accountable is de rol die het resultaat goedkeurt en erop wordt aangesproken. Een taak kan meerdere uitvoerders hebben, maar met één aanspreekbare rol blijft duidelijk wie beslist. Bij een kleine taak kan dezelfde persoon zowel R als A zijn.
Is een RACI-matrix verplicht?
De vorm is vrij: een RACI-matrix is een hulpmiddel. Wel vraagt artikel 88 lid 3 CRD van banken, in Nederland vanaf 11 januari 2027, individuele taakomschrijvingen en een overzicht van taken met rapportage- en verantwoordelijkheidslijnen, en geeft COBIT 2019 per praktijk als richtlijn aan welke rollen Responsible of Accountable zijn. Daarbuiten kiest de organisatie zelf hoe zij rollen en verantwoordelijkheden vastlegt.
Hoe verhoudt een RACI-model zich tot het Three Lines Model?
Het Three Lines Model beschrijft rollen per lijn: de eerste lijn is dagelijks eigenaar van het risico, de tweede lijn ondersteunt, adviseert en daagt uit, de derde lijn geeft onafhankelijke assurance. Een RACI-matrix maakt dat per proces concreet. Een R of A van de Internal Audit functie voor beheersmaatregelen die zij later beoordeelt, vraagt waarborgen: volgens Standard 2.2 geldt de objectiviteit van een auditor als aangetast bij assurance op een activiteit waarvoor hij in de voorgaande twaalf maanden verantwoordelijk was.