Frameworks & beheersing

Control owner (eigenaar van een beheersmaatregel)

Een control owner (eigenaar van een beheersmaatregel) is de persoon die de bevoegdheid en de verantwoordelijkheid heeft om over een beheersmaatregel te beslissen en ervoor te zorgen dat die is ingevoerd en effectief en efficiënt werkt. In het Three Lines Model van het IIA hoort die rol bij de eerste lijn. De control owner hoeft de maatregel niet zelf uit te voeren en is niet vanzelf ook eigenaar van het risico.

Bron: ISACA Glossary (control owner; risk owner); COSO Internal Control: Integrated Framework (2013), principes 3 en 5; IIA Statement of Position Three Lines Model (2026); Nederlandse Corporate Governance Code 2025, principe 1.2 en bepaling 1.2.3; IIA Nederland, Practice Guide VOR en de Internal Auditfunctie (2024)

ISACA, de uitgever van COBIT, omschrijft de control owner langs die lijn: bevoegdheid en aanspreekbaarheid voor beslissingen over de maatregel, en de verantwoordelijkheid dat zij wordt ingevoerd en werkt. COSO Internal Control: Integrated Framework (2013) legt de basis in de control environment: het management richt met toezicht van het board structuren, rapportagelijnen, bevoegdheden en verantwoordelijkheden in (principe 3), en de organisatie houdt mensen aanspreekbaar op hun verantwoordelijkheden voor interne beheersing (principe 5). Het Statement of Position van het IIA over het Three Lines Model (juli 2026) legt het dagelijkse eigenaarschap van risico's en het ontwerpen, invoeren en uitvoeren van beheersmaatregelen bij de eerste lijn.

Voor het bestuur maakt het benoemen van control owners de verantwoording toetsbaar. Bij beursvennootschappen is het bestuur volgens principe 1.2 van de Corporate Governance Code 2025 verantwoordelijk voor het identificeren en beheersen van de risico's en beoordeelt het jaarlijks de opzet en de werking van de systemen (bepaling 1.2.3). Volgens de Practice Guide van IIA Nederland over de Verklaring omtrent Risicobeheersing (VOR) en de Internal Audit functie (2024) informeert de eerste lijn het bestuur over de beoordeling van de effectiviteit van opzet en werking; control owners leveren die informatie per maatregel. Uitbesteding verandert volgens het IIA-standpunt niets aan de rol van een activiteit in het model of aan de verantwoordelijkheid van het board. Ook een maatregel die een externe partij uitvoert, heeft dus een eigenaar in de eigen organisatie nodig.

Een control owner is iets anders dan een risk owner. ISACA legt bij de risk owner de beslissingen over het risico en het verlies als het risico zich voordoet; de control owner gaat over de maatregel. Eén risico kan dus meerdere control owners hebben. De tweede lijn ondersteunt, adviseert, daagt uit en monitort, maar neemt het eigenaarschap niet over, en internal audit geeft volgens het IIA advies zonder managementverantwoordelijkheid op zich te nemen.

Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een control owner en een risk owner?

De risk owner beslist over het risico en draagt het verlies als het zich voordoet. De control owner beslist over een beheersmaatregel en zorgt dat die werkt. Bij één risico horen vaak meerdere maatregelen met verschillende eigenaren; de risk owner moet erop kunnen vertrouwen dat die maatregelen samen het risico voldoende beperken.

Kan de tweede lijn of internal audit control owner zijn?

In het Three Lines Model van het IIA (Statement of Position, juli 2026) ontwerpt en voert de eerste lijn de beheersmaatregelen uit. De tweede lijn hoort bij het management en ondersteunt, adviseert, daagt uit en monitort. Voert internal audit toch een tweedelijnstaak uit, dan ontstaat volgens het IIA een direct risico van zelftoetsing en zijn waarborgen nodig, zoals assurance door een andere onafhankelijke partij.

← Alle begrippen