Frameworks & beheersing

Handmatige controle

Een handmatige controle is een beheersmaatregel die door een mens wordt uitgevoerd, zoals een goedkeuring, een aansluiting of de beoordeling van een rapport, in plaats van door een systeem dat de maatregel automatisch afdwingt. Handmatige controles laten ruimte voor oordeel, maar zijn vatbaarder voor menselijke fouten. Een geautomatiseerde controle geldt doorgaans als minder risicovol, mits de IT General Controls effectief zijn.

Bron: COSO Internal Control: Integrated Framework (2013), principes 11 en 13 en Limitations; PCAOB AS 2201, paragraaf 47; Nederlandse Corporate Governance Code 2025, bepaling 1.2.3

COSO Internal Control: Integrated Framework (2013) beschrijft beheersactiviteiten als een reeks handmatige en geautomatiseerde activiteiten, zoals autorisaties en goedkeuringen, verificaties, aansluitingen en beoordelingen van bedrijfsprestaties. Voorbeelden van handmatige controles zijn het vier-ogenprincipe bij een betaling, de maandelijkse bankaansluiting en de beoordeling van budgetafwijkingen door de controller. Bij de beperkingen van interne beheersing noemt COSO onder meer menselijke fouten en een oordeel dat onjuist of bevooroordeeld kan zijn.

PCAOB AS 2201, de standaard voor de audit van de interne beheersing van de financiële verslaggeving onder SOx 404, noemt als factor voor het risico van een maatregel of die afhangt van uitvoering door een persoon of geautomatiseerd is. Een geautomatiseerde controle geldt doorgaans als minder risicovol als de relevante IT General Controls effectief zijn, de algemene beheersactiviteiten voor technologie uit COSO-principe 11. Ook de deskundigheid van wie de controle uitvoert en wisselingen in die rol tellen mee (paragraaf 47). SOx 404 geldt alleen voor SEC-registranten. Veel handmatige controles steunen op een systeemrapport; dan hangt de werking ook af van de kwaliteit van die informatie, waar COSO-principe 13 over gaat.

Voor het bestuur gaat het om de mix van handmatige en geautomatiseerde controles. Een applicatiecontrole is in een systeem ingebouwd; een handmatige controle hangt af van de persoon die haar uitvoert en van de vastlegging van die uitvoering. Bij de jaarlijkse beoordeling van opzet en werking die bepaling 1.2.3 van de Corporate Governance Code 2025 van beursvennootschappen vraagt, kan het bestuur daarom ook nagaan welke handmatige controles kunnen worden geautomatiseerd of door Continuous Control Monitoring kunnen worden ondersteund.

Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een handmatige controle en een applicatiecontrole?

Een applicatiecontrole is ingebouwd in een systeem en valideert, autoriseert of registreert transacties automatisch, zoals een invoercontrole of een blokkade op dubbele betalingen. Een handmatige controle voert een mens uit; zij kan steunen op systeeminformatie, maar uitvoering en oordeel liggen bij een persoon. De betrouwbaarheid van applicatiecontroles hangt mede af van de IT General Controls.

Zijn handmatige controles minder betrouwbaar dan geautomatiseerde?

Niet per definitie. PCAOB AS 2201 noemt een geautomatiseerde controle doorgaans minder risicovol, mits de IT General Controls effectief zijn. Een handmatige controle is soms de passende vorm, bijvoorbeeld waar een schatting of uitzondering oordeel vraagt. Haar risico hangt onder meer af van de deskundigheid van de uitvoerder en de kwaliteit van de gebruikte informatie.

← Alle begrippen