Gap-analyse
Een gap-analyse is een vergelijking tussen de huidige situatie en een gewenste of vereiste situatie, met als uitkomst een overzicht van de verschillen en een geprioriteerd plan om ze te dichten. Het normenkader bepaalt wat gewenst is: een wet, een standaard, een raamwerk of een eigen doelstelling. Een gap-analyse is een diagnose en geen formeel oordeel over conformiteit.
Bron: NIST Cybersecurity Framework 2.0 (CSWP 29, 2024), sectie 3.1; IIA Global Internal Audit Standards 2024 (Standards 8.2, 8.4 en 9.2); Cyberbeveiligingswet, artikelen 21 en 24
Het NIST Cybersecurity Framework 2.0 (CSWP 29, 26 februari 2024) werkt de methode uit met organisatieprofielen. Een Current Profile beschrijft welke uitkomsten een organisatie nu bereikt en in welke mate; een Target Profile beschrijft de gewenste uitkomsten die zij voor haar beheersing van cyberrisico's heeft gekozen en geprioriteerd. In de stappen van sectie 3.1 analyseert de organisatie de verschillen tussen beide profielen en stelt zij een geprioriteerd actieplan op, bijvoorbeeld een risicoregister of een Plan of Action and Milestones. Daarna voert zij het plan uit en werkt zij het profiel bij, zo vaak als nodig.
Ook de Global Internal Audit Standards (2024) noemen de gap-analyse: als manier om de strategie van de Internal Audit functie te bepalen door de huidige en de gewenste situatie te vergelijken (Standard 9.2) en om na te gaan of de middelen volstaan (Standard 8.2). De Conformance Readiness Assessment is het instrument van het IIA om de eigen werkwijze naast de Standards te leggen. Een gap-analyse vervangt de External Quality Assessment niet: die geeft een oordeel door een gekwalificeerde, onafhankelijke toetser (Standard 8.4).
Voor bestuur en directie kan een gap-analyse een eerste stap zijn bij nieuwe regels. De zorgplicht van de Cyberbeveiligingswet (artikel 21, in werking sinds 15 augustus 2026) noemt onderdelen die de maatregelen ten minste moeten bevatten, maar schrijft geen raamwerk voor; een vergelijking met die onderdelen laat zien wat ontbreekt. Het bestuur keurt de maatregelen goed (artikel 24 lid 1); voor DORA-entiteiten vervallen deze plichten bij gelijkwaardige sectorregels. Een gap-analyse verschilt van een risicobeoordeling, die risico's identificeert en weegt, en van een audit, die met bewijs tot een conclusie komt.
Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een gap-analyse en een audit?
Een gap-analyse vergelijkt de huidige situatie met een gekozen normenkader en levert een overzicht van verschillen en een actieplan op; de organisatie kan haar zelf uitvoeren. Een audit door internal audit volgt de Global Internal Audit Standards en komt met bewijs tot een conclusie over governance, risicomanagement en beheersing. Een gap-analyse geeft daarom geen assurance.
Hoe vaak voert een organisatie een gap-analyse uit?
Er is geen vaste frequentie. Het NIST Cybersecurity Framework 2.0 laat de stappen herhalen zo vaak als nodig, met het oog op continue verbetering. Aanleidingen zijn bijvoorbeeld nieuwe wet- of regelgeving, een nieuwe versie van een standaard of de voorbereiding op een externe toetsing. Na de analyse volgt het actieplan, waarvan de voortgang periodiek wordt bewaakt.