Waardeketen (value chain)
Een waardeketen (value chain) is het geheel van activiteiten, middelen en relaties dat samenhangt met het bedrijfsmodel van een onderneming en de omgeving waarin zij werkt, van ontwerp en inkoop tot levering, gebruik en afdanking van haar producten of diensten. De Europese duurzaamheidsstandaarden (ESRS) onderscheiden de eigen activiteiten en de actoren stroomopwaarts, zoals leveranciers, en stroomafwaarts, zoals distributeurs en klanten.
Bron: Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/2772 (ESRS), bijlage II en ESRS 1 par. 63 t/m 69; Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1563 (herziene ESRS); Richtlijn (EU) 2022/2464 (CSRD), gewijzigd door Richtlijn (EU) 2026/470; Richtlijn (EU) 2024/1760 (CSDDD) artikel 3; Nederlandse Corporate Governance Code 2025 (bepaling 1.2.1)
De ESRS geven de definitie in bijlage II van Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/2772; de herziene ESRS (Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1563), verplicht vanaf boekjaar 2027, houden haar ongewijzigd. Bij de relevante activiteiten, middelen en relaties horen ook de financiële, geografische, geopolitieke en regelgevende omgeving waarin de onderneming werkt. De waardeketen is daarmee breder dan de toeleveringsketen. Onder de CSRD rapporteert een onderneming niet alleen over de eigen activiteiten, maar ook over materiële effecten, risico's en kansen die via directe en indirecte zakelijke relaties in de waardeketen ontstaan. Dat vraagt geen informatie over elke actor, alleen over de delen van de keten waar een onderwerp materieel is, en waar gegevens ontbreken mag de onderneming schatten met sectorgemiddelden (ESRS 1 in de versie van 2023, par. 63 t/m 69).
Omnibus I (Richtlijn (EU) 2026/470) beperkt de informatievraag in de keten. Een onderneming in de waardeketen met gemiddeld niet meer dan 1.000 werknemers mag informatie weigeren die verder gaat dan de standaard voor vrijwillig gebruik, als die wordt gevraagd voor de duurzaamheidsverslaggeving. Lidstaten moeten dit uiterlijk 19 maart 2027 omzetten; in Nederland loopt de omzetting van de CSRD via wetsvoorstel 36678 (stand november 2026).
Voor het risicomanagement is de waardeketen de plek waar veel risico's ontstaan: uitval van leveranciers, schendingen van mensenrechten bij toeleveranciers, klimaateffecten op productielocaties. De toelichting bij bepaling 1.2.1 van de Nederlandse Corporate Governance Code 2025 noemt leveranciers- en ketenafhankelijkheden bij de voorbeelden van risico's van informatie- en communicatietechnologie die het bestuur in de risicobeoordeling meeneemt. Let op het verschil met de activiteitenketen van de CSDDD (Richtlijn (EU) 2024/1760), die voor due diligence een smallere keten afbakent.
Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen de waardeketen in de CSRD en de activiteitenketen in de CSDDD?
De waardeketen van de ESRS omvat alle activiteiten, middelen en relaties rond het bedrijfsmodel, stroomopwaarts en stroomafwaarts, tot en met gebruik en afdanking. De activiteitenketen van de CSDDD is smaller: stroomopwaarts de activiteiten van zakenpartners die met de productie of de dienstverlening samenhangen, stroomafwaarts alleen distributie, transport en opslag die partners voor de onderneming uitvoeren (artikel 3 Richtlijn (EU) 2024/1760).
Mag een leverancier weigeren duurzaamheidsinformatie te geven?
Onder voorwaarden wel, zodra Omnibus I in nationaal recht is omgezet (uiterlijk 19 maart 2027). Dan mag een onderneming in de waardeketen met gemiddeld niet meer dan 1.000 werknemers informatie weigeren die verder gaat dan de standaard voor vrijwillig gebruik, als die wordt gevraagd voor de duurzaamheidsverslaggeving. De vragende onderneming moet haar op dat recht wijzen. Verzoeken voor andere doelen, zoals due diligence, vallen niet onder deze beperking.
Waarom is de waardeketen relevant voor Risk Management?
Veel risico's ontstaan buiten de eigen organisatie: bij leveranciers, in transport of bij afnemers. De toelichting bij bepaling 1.2.1 van de Nederlandse Corporate Governance Code 2025 noemt, bij de risico's van informatie- en communicatietechnologie, ook leveranciers- en ketenafhankelijkheden. De dubbele materialiteitsbeoordeling onder de CSRD en de risicobeoordeling kunnen daarom op hetzelfde beeld van de waardeketen steunen.