AI-verordening (AI Act)
De AI-verordening (AI Act, Verordening (EU) 2024/1689) is de Europese verordening met regels voor het in de handel brengen en gebruiken van AI-systemen, ingedeeld naar risico: verboden praktijken, hoog-risicosystemen, transparantieverplichtingen en regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden. Zij is in werking sinds 1 augustus 2024 en algemeen van toepassing sinds 2 augustus 2026. Verordening (EU) 2026/1744 verschoof de hoog-risicoverplichtingen naar 2 december 2027 en 2 augustus 2028.
Bron: Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening) artikelen 4, 5, 27, 99, 111 en 113 en bijlage III; Verordening (EU) 2026/1744 (digitale omnibus inzake AI); Kamerstukken 22 112, nr. 4318 (2026)
De verordening werkt gefaseerd. Verboden praktijken en AI-geletterdheid gelden sinds 2 februari 2025, de regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden sinds 2 augustus 2025 en de meeste overige bepalingen sinds 2 augustus 2026. De digitale omnibus inzake AI (Verordening (EU) 2026/1744, in werking sinds 27 juli 2026) verschoof de hoog-risicoverplichtingen: voor de toepassingen uit bijlage III naar 2 december 2027, voor AI in producten uit bijlage I naar 2 augustus 2028. Vanaf 2 december 2026 geldt een negende verbod, op AI-systemen die zonder toestemming intiem beeldmateriaal van herkenbare personen, of materiaal van seksueel kindermisbruik, genereren of manipuleren. Artikel 4 vraagt sinds de omnibus maatregelen die de AI-geletterdheid van het personeel ondersteunen, zonder dat een bepaald niveau gewaarborgd hoeft te zijn.
In de financiële sector zijn vooral systemen voor de kredietwaardigheid of kredietscore van natuurlijke personen, met uitzondering van fraudedetectie, en voor risicobeoordeling en prijsstelling bij levens- en ziektekostenverzekeringen hoog risico (bijlage III punt 5 onder b en c). Gebruiksverantwoordelijken van zulke systemen voeren vóór ingebruikname een grondrechteneffectbeoordeling uit (artikel 27). De verordening werkt rechtstreeks, maar het nationale toezicht volgt uit de Uitvoeringswet AI-verordening, waarvan het kabinet in augustus 2026 de indiening plande voor het tweede kwartaal van 2027; volgens het kabinetsvoorstel houden AFM en DNB toezicht op AI bij financiële instellingen.
Boetes lopen op tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet voor verboden praktijken en tot 15 miljoen euro of 3 procent voor de meeste andere verplichtingen (artikel 99 van Verordening (EU) 2024/1689). Voor het bestuur begint naleving bij een volledige AI-inventaris, met per systeem de rol, aanbieder of gebruiksverantwoordelijke, en de risicocategorie. De verordening staat naast de AVG: wie met AI persoonsgegevens verwerkt, past beide toe, en de grondrechteneffectbeoordeling mag naar de gegevensbeschermingseffectbeoordeling verwijzen (artikel 27 lid 4).
Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory
Veelgestelde vragen
Wanneer gelden de verplichtingen voor hoog-risico-AI?
Na de digitale omnibus inzake AI gelden ze voor de toepassingen uit bijlage III, zoals kredietscores van natuurlijke personen en prijsstelling bij levens- en ziektekostenverzekeringen, vanaf 2 december 2027 en voor AI in producten uit bijlage I vanaf 2 augustus 2028. Een systeem dat al eerder in de handel is, valt er alleen onder na een ingrijpende wijziging van het ontwerp; systemen voor overheidsinstanties moeten uiterlijk 2 augustus 2030 voldoen.
Wie houdt in Nederland toezicht op de AI-verordening?
Dat regelt de Uitvoeringswet AI-verordening, die in augustus 2026 nog in voorbereiding was. Het kabinetsvoorstel van april 2026 wil tien markttoezichthouders aanwijzen, onder wie de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), de RDI, de AFM en DNB; de RDI wordt centraal contactpunt en coördineert samen met de AP. AI voor financiële dienstverlening door financiële instellingen valt bij AFM en DNB. De verplichtingen gelden ook zonder uitvoeringswet, omdat de verordening rechtstreeks werkt.
Wat is het verschil tussen de AI-verordening en de AVG?
De AVG beschermt personen bij de verwerking van persoonsgegevens, ongeacht de techniek. De AI-verordening stelt eisen aan AI-systemen en hun gebruik naar het risico van de toepassing, ook als er geen persoonsgegevens worden verwerkt. Voor een hoog-risicosysteem dat persoonsgegevens verwerkt, gelden beide; de grondrechteneffectbeoordeling mag dan verwijzen naar de gegevensbeschermingseffectbeoordeling (artikel 27 lid 4).