In een risico- en kansenanalyse scoort u bedreigingen en kansen op waarschijnlijkheid en gevolg, toetst u de uitkomst aan uw risicobereidheid (risk appetite) en besluit u wat u ermee doet. Bestuur en management gebruiken de analyse bij een nieuwe strategie, een overname of de jaarlijkse herijking van het risicobeeld. Hieronder leest u hoe de beoordeling werkt, hoe u een schaal en een matrix opzet en wat u met de uitkomst doet.
Wat is een risico- en kansenanalyse?
Een risico- en kansenanalyse is een risicobeoordeling die bedreigingen en kansen samen weegt. De grondslag is de definitie van risico. In ISO 31000:2018 is risico het effect van onzekerheid op doelstellingen, in het Engels effect of uncertainty on objectives (ISO, 15 februari 2018). Onzekerheid kan beide kanten op werken: ISO schrijft op de pagina van de norm dat elke organisatie risico’s tegenkomt die een bedreiging kunnen vormen of een kans kunnen bieden.
Ook COSO ERM 2017 kijkt naar beide kanten van risico. Volgens de Executive Summary van het raamwerk kan het management nieuwe kansen vinden door alle mogelijkheden te overwegen, de positieve en de negatieve kant van risico. Wie alleen de bedreigingen beoordeelt, laat de kansen buiten de afweging.
Waarom beoordeelt u kansen samen met risico’s?
Omdat kansen en bedreigingen uit dezelfde onzekerheid voortkomen en om dezelfde aandacht en middelen vragen. Een nieuwe markt, een overname of een nieuwe technologie is tegelijk een kans en een bron van bedreigingen. Beoordeelt u ze los van elkaar, dan ziet het bestuur twee halve beelden.
Ook de Nederlandse Corporate Governance Code (2025) noemt kansen en risico’s samen. Bepaling 1.1.1 vraagt bij het vormgeven van de strategie in ieder geval aandacht voor “kansen en risico’s voor de vennootschap”. De risicobeoordeling zelf staat in bepaling 1.2.1: het bestuur inventariseert en analyseert de risico’s van de strategie en de activiteiten, stelt de risicobereidheid vast en besluit welke maatregelen tegenover de risico’s worden gezet. De Code geldt voor beursvennootschappen met statutaire zetel in Nederland en werkt met pas toe of leg uit.
Op onze pagina over Risk Insight zeggen wij het korter: een niet genomen kans is ook een risico.
Hoe voert u een risico- en kansenanalyse uit?
U begint bij de doelstellingen en eindigt bij een besluit. ISO 31000:2018 beschrijft een aanpak voor het identificeren, analyseren, evalueren, behandelen, monitoren en communiceren van risico’s. In de praktijk verloopt een analyse zo:
- Bepaal de doelstellingen en de criteria. Leg vast welke doelstellingen u beoordeelt, bijvoorbeeld die van de strategie, een programma of een proces, en spreek vooraf af hoe u waarschijnlijkheid en gevolg scoort.
- Identificeer bedreigingen en kansen. Vraag per doelstelling wat het halen ervan kan verhinderen, en wat het kan versnellen of het resultaat kan vergroten. Beschrijf elke gebeurtenis met haar oorzaak en haar gevolg voor de doelstelling.
- Analyseer waarschijnlijkheid en gevolg. Geef elke bedreiging en elke kans een score op beide assen. Bij bedreigingen doet u dat eerst zonder maatregelen (het inherente risico) en daarna met maatregelen (het restrisico).
- Evalueer en prioriteer. Leg de scores naast uw criteria en uw risk appetite. In COSO ERM 2017 worden risico’s geprioriteerd naar ernst, in het licht van de risk appetite.
- Kies een reactie en een eigenaar. COSO onderscheidt aanvaarden, vermijden, nastreven, verminderen en delen (accept, avoid, pursue, reduce, share), zoals samengevat in de handreiking van COSO en WBCSD over ESG-risico’s uit 2018. Elke bedreiging en elke kans krijgt een eigenaar.
- Leg vast, volg en herhaal. Neem de uitkomst op in het risicoregister, volg de belangrijkste onderwerpen met key risk indicators (KRI’s) en herhaal de analyse wanneer de strategie of de omgeving verandert.
Hoe scoort u waarschijnlijkheid en gevolg?
U scoort elke bedreiging en elke kans op twee assen: hoe waarschijnlijk is het dat de gebeurtenis zich voordoet, en hoe groot is het gevolg voor de doelstelling. De twee assen worden ook wel kans en impact genoemd. COSO spreekt van de ernst (severity) van een risico, die doorgaans wordt uitgedrukt in impact en waarschijnlijkheid (COSO en WBCSD, 2018).
Spreek de schaal vooraf af, in woorden die aansluiten op uw doelstellingen, zodat twee beoordelaars bij hetzelfde niveau hetzelfde bedoelen. Een schaal kan kwalitatief zijn, kwantitatief of beide. De twee scores samen bepalen de plaats in de kans-impactmatrix; in die naam staat kans voor waarschijnlijkheid. Hieronder staat een voorbeeld met vier niveaus per as. De omschrijvingen en de bandbreedte per niveau, bijvoorbeeld in procenten, vult u zelf in.
| Niveau | Waarschijnlijkheid binnen de planperiode | Gevolg van een bedreiging | Gevolg van een kans |
|---|---|---|---|
| 1 | Onwaarschijnlijk | De doelstelling wordt gehaald; het effect is binnen de gewone bedrijfsvoering op te vangen | Het voordeel is nauwelijks merkbaar |
| 2 | Mogelijk | De doelstelling wordt gehaald, met extra inspanning of later | De doelstelling wordt gehaald, met minder inspanning of eerder |
| 3 | Waarschijnlijk | De doelstelling wordt maar gedeeltelijk gehaald | De doelstelling wordt ruimer gehaald dan gepland |
| 4 | Vrijwel zeker | De doelstelling wordt niet gehaald | Een hogere of nieuwe doelstelling komt binnen bereik |
Welke techniek past, hangt af van het besluit dat u wilt onderbouwen. IEC 31010:2019 geeft richtlijnen voor het selecteren en toepassen van technieken voor risicobeoordeling en vat een reeks technieken samen.
Hoe beoordeelt u kansen op dezelfde assen?
Een kans scoort u op dezelfde twee assen, met het gevolg als voordeel in plaats van schade: hoe waarschijnlijk is het dat de kans zich voordoet, en hoeveel brengt zij een doelstelling dichterbij. U kunt de kansen in een tweede, gespiegelde matrix naast die voor bedreigingen zetten, zodat het bestuur beide in hetzelfde overzicht ziet.
Ook bij de reactie telt de kans mee. Van de reacties die COSO onderscheidt, past nastreven (pursue) naar ons oordeel het best bij een kans; de handreiking van COSO en WBCSD vat die reactie samen als het omzetten van risico’s in kansen. Voor risico’s geldt volgens dezelfde handreiking: valt de ernst binnen de risk appetite, dan wordt een risico doorgaans aanvaard of nagestreefd; is de ernst groter, dan wordt het vermeden, verminderd of gedeeld (COSO en WBCSD, 2018). Een kans krijgt net als een bedreiging een eigenaar, een actie en een plaats in het register.
Waar houdt een risicomatrix op?
Een matrix ordent, zij beslist niet. De score die u een risico geeft, is een vereenvoudiging. In From Guidance to Action (2026), een paper dat COSO heeft uitgegeven, staat dat de ernst van een risico geen puntschatting is, met een verwijzing naar het raamwerk zelf: “There may be a range of possible impacts associated with a risk.” Bij hetzelfde risico kan dus een reeks van mogelijke gevolgen horen.
Waarschijnlijkheid en impact zijn gangbare criteria. In hun handreiking over ESG-risico’s uit 2018 schrijven COSO en WBCSD dat wie alleen daarop steunt, in sommige gevallen tot een minder nauwkeurige beoordeling of prioritering kan komen. Sommige organisaties wegen bij zulke risico’s daarom ook mee hoe snel een risico zich aandient (velocity) en in hoeverre de organisatie daarna kan herstellen (recovery).
Gebruik de matrix daarom als begin van het gesprek in het bestuur. Het paper van 2026 noemt de vragen waar bestuurders antwoord op zoeken: wat kan er gebeuren, hoe ernstig kan het worden, wat zou ons plan veranderen en wanneer handelen wij?
Wat doet u met de uitkomst?
De uitkomst is een geprioriteerd overzicht van bedreigingen en kansen, met per onderwerp een eigenaar en een besluit. Dat overzicht hoort in het risicoregister en in de rapportage aan bestuur en raad van commissarissen.
Bij een beursvennootschap stelt het bestuur de risicobereidheid vast en besluit het welke maatregelen tegenover de risico’s worden gezet (bepaling 1.2.1 van de Code). Op basis van de risicobeoordeling ontwerpt, implementeert en onderhoudt het bestuur de interne risicobeheersings- en controlesystemen (bepaling 1.2.2), en het beoordeelt ten minste jaarlijks systematisch de opzet en de werking daarvan (bepaling 1.2.3). De raad van commissarissen houdt toezicht en richt zich daarbij ook op de effectiviteit van die systemen (principe 1.5). Een actuele risicobeoordeling is daarvoor het vertrekpunt; neemt u de kansen daarin mee, dan sluit zij ook aan op bepaling 1.1.1.
Over ONE Risk Advisory
ONE Risk Advisory is een gespecialiseerde dienstverlener in Risk Management en Internal Audit, die uitsluitend ervaren specialisten inzet.
Binnen de dienst Risk Insight brengen wij met Enterprise, Process en IT Risk Assessments in beeld welke risico’s en kansen de doelstellingen van uw organisatie het sterkst beïnvloeden. Wij werken met COSO ERM 2017 en ISO 31000:2018 en passen die proportioneel toe op omvang en risicoprofiel. ONE Risk Advisory is sinds 2012 actief, is gevestigd in Amsterdam en werkt in Europa, de Amerika’s en Azië, in het Nederlands en het Engels.
- Risk Management: Risk Insight, Governance & Control Design, Embedding & Transformation en Optimisation & Assurance Readiness.
- Internal Audit: externe kwaliteitstoetsing (EQA), Quality Improvement en Internal Audit Support.
Wij denken graag met u mee over de opzet van uw risico- en kansenanalyse. Plan een gesprek.
Veelgestelde vragen
Is een risico- en kansenanalyse verplicht?
Dat hangt af van het kader dat voor uw organisatie geldt. ISO 31000:2018 geeft richtlijnen, geen eisen. De Nederlandse Corporate Governance Code (2025) vraagt het bestuur van een beursvennootschap in bepaling 1.2.1 de risico’s van de strategie en de activiteiten te inventariseren en te analyseren, volgens pas toe of leg uit. Welke eisen daarnaast gelden, verschilt per sector en rechtsvorm.
Wat is het verschil tussen een risicobeoordeling en een risico- en kansenanalyse?
In opzet is er geen verschil: ISO 31000:2018 omschrijft risico als het effect van onzekerheid op doelstellingen en COSO ERM 2017 spreekt over de positieve en de negatieve kant van risico. De naam risico- en kansenanalyse maakt duidelijk dat naast bedreigingen ook kansen worden beoordeeld. De stappen zijn dezelfde.
Wat is het verschil tussen een kans-impactmatrix en een risicoregister?
De kans-impactmatrix is een visueel hulpmiddel dat bedreigingen en kansen op twee assen plaatst, waarschijnlijkheid en gevolg, om ze te prioriteren. Het risicoregister is de vastlegging: per bedreiging of kans de beschrijving, de oorzaak, de score, de eigenaar en de maatregelen. De matrix laat de volgorde zien, het register houdt bij wat u ermee doet.
Hoe vaak herhaalt u een risico- en kansenanalyse?
Ga uit van ten minste één keer per jaar, en tussentijds bij een wezenlijke verandering. Voor beursvennootschappen noemt bepaling 1.2.1 van de Nederlandse Corporate Governance Code (2025) geen termijn voor de risicobeoordeling. Wel legt het bestuur volgens bepaling 1.4.2 in het bestuursverslag verantwoording af over de uitvoering van de risicobeoordeling, en vraagt bepaling 1.2.3 ten minste jaarlijks een systematische beoordeling van de opzet en de werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen. Een tussentijdse analyse past bij een nieuwe strategie, een nieuwe markt, een nieuw product of een overname.
Is dit hetzelfde als de risico’s en kansen uit ISO 9001?
Nee. De woorden zijn dezelfde, het kader en het doel verschillen. ISO 9001 is de norm voor kwaliteitsmanagementsystemen waartegen organisaties zich laten certificeren; over de editie van 2026 schrijft ISO dat zij risico’s en kansen van elkaar scheidt. ISO 31000:2018 geeft richtlijnen voor Risk Management in de hele organisatie, is niet bedoeld voor certificering en gaat uit van risico’s die een bedreiging of een kans kunnen zijn.