Internal Audit

Professioneel-kritische instelling (professional skepticism)

Een professioneel-kritische instelling (professional skepticism, in de Nederlandse vertaling van de Standards professionele scepsis) is de beroepshouding waarin een auditor informatie en verklaringen niet op vertrouwen aanneemt, maar bevraagt, op betrouwbaarheid toetst en bij onvolledige of tegenstrijdige informatie aanvullend bewijs zoekt. Voor internal auditors is zij een eis in Standard 4.3 van de Global Internal Audit Standards, voor de externe accountant in ISA 200.

Bron: IIA Global Internal Audit Standards 2024 (Principle 4, Standards 4.3 en 14.1); IAASB, ISA 200 (paragrafen 13 onder l, 15, A21 en A22); IAASB, ISA 240 (Revised); NBA, vertaling ISA 220

Standard 4.3 hoort bij Principle 4, Exercise Due Professional Care. Internal auditors moeten bij planning en uitvoering een onderzoekende houding aannemen, de betrouwbaarheid van informatie kritisch beoordelen, zorgen en vragen over tegenstrijdige informatie direct en oprecht benoemen, en aanvullend bewijs zoeken bij informatie en verklaringen die onvolledig, tegenstrijdig, onjuist of misleidend kunnen zijn. Volgens de toelichting baseert de auditor zijn oordeel op feiten, informatie en logica, niet op vertrouwen of overtuiging, en zoekt hij bewijs voor wat het management stelt. De review door de CAE of een supervisor geeft een extra controle, en de CAE helpt auditors deze competentie met training op te bouwen. Standard 14.1 vraagt de toets ook bij het verzamelen van informatie: is zij relevant, betrouwbaar en toereikend.

Voor de externe accountant definieert ISA 200 (paragraaf 13 onder l) de houding als een kritische geest, alertheid op aanwijzingen voor afwijkingen door fouten of fraude en een kritische beoordeling van controle-informatie; paragraaf 15 vraagt haar bij planning en uitvoering. De NBA gebruikt in haar Nederlandse vertaling van ISA 220 de term professioneel-kritische instelling. Volgens de IAASB versterkt ISA 240 (Revised), van toepassing op controles over perioden die op of na 15 december 2026 beginnen, deze houding bij frauderisico's.

Voor bestuur en auditcommissie is het verschil met wantrouwen van belang: de auditor mag eerdere ervaring met de integriteit van het management meewegen, maar die ontslaat hem niet van de plicht overtuigend bewijs te verkrijgen (ISA 200, A22). De houding verschilt ook van objectiviteit, de onbevooroordeelde instelling uit Principle 2. Zie ook Onafhankelijkheid en objectiviteit en Audit-evidence.

Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory

Veelgestelde vragen

Is een professioneel-kritische instelling hetzelfde als wantrouwen?

Nee. De auditor gaat niet uit van kwade trouw, maar neemt informatie ook niet zonder bewijs aan. ISA 200 laat de accountant documenten als echt aanvaarden tenzij er reden is om aan te nemen dat ze dat niet zijn, en zegt dat eerdere ervaring met de integriteit van het management de plicht tot overtuigend bewijs niet wegneemt.

Wat is het verschil tussen een professioneel-kritische instelling en objectiviteit?

Objectiviteit (Principle 2 van de Global Internal Audit Standards) is de onbevooroordeelde instelling waarmee een auditor oordeelt zonder zich te laten beïnvloeden. De professioneel-kritische instelling (Standard 4.3) is het actief bevragen en toetsen van de informatie zelf. Een auditor kan objectief zijn en toch te snel een verklaring van het management aannemen; daar richt Standard 4.3 zich op.

Hoe blijkt dat een Internal Audit functie dit toepast?

Standard 4.3 noemt als voorbeelden van bewijs: werkdocumenten die laten zien hoe de auditor informatie heeft gevalideerd, vastlegging dat onjuiste of misleidende informatie als bevinding is behandeld, werkdocumenten en rapporten met de aftekening van de supervisor, en registratie van gevolgde training. Een External Quality Assessment kijkt naar die dossiers.

← Alle begrippen