Accountability (aanspreekbaarheid)
Accountability (aanspreekbaarheid of verantwoordingsplicht) is de plicht van een persoon of orgaan om verantwoording af te leggen over het resultaat van een toegewezen taak en daarop te worden aangesproken. Het verschilt van responsibility, de verantwoordelijkheid om de taak uit te voeren: de uitvoering is te delegeren of uit te besteden, de aanspreekbaarheid voor het resultaat gaat daarmee niet vanzelf over.
Bron: COSO Internal Control: Integrated Framework 2013 (principes 3 en 5); Burgerlijk Wetboek Boek 2, artikel 9; Nederlandse Corporate Governance Code 2025 (principe 1.4); IIA Statement of Position Three Lines Model (2026); Richtlijn 2013/36/EU (CRD) artikel 88 lid 3; Besluit prudentiële regels Wft, artikel 17c (vanaf 11 januari 2027); Richtlijn 2009/138/EG (Solvency II) artikel 49; Wet op het financieel toezicht, artikel 3:18
In COSO Internal Control: Integrated Framework (2013) is accountability onderdeel van de beheersomgeving. Principe 3 vraagt dat het management, onder toezicht van de board, structuren, rapportagelijnen en passende bevoegdheden en verantwoordelijkheden vastlegt; principe 5 dat de organisatie mensen aanspreekt op hun taken in de interne beheersing, ondersteund door prestatiemaatstaven, prikkels en beloning. Senior management legt volgens COSO verantwoording af aan de board over de interne beheersing.
Het Nederlandse recht legt de aanspreekbaarheid bij het bestuur als geheel. Volgens artikel 2:9 BW draagt elke bestuurder verantwoordelijkheid voor de algemene gang van zaken; een taakverdeling telt mee bij de vraag of een bestuurder een ernstig verwijt valt te maken, maar neemt die verantwoordelijkheid niet weg. Principe 1.4 van de Nederlandse Corporate Governance Code 2025 laat het bestuur verantwoording afleggen over de effectiviteit van de opzet en de werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen, onder meer in de verklaring van bepaling 1.4.3. Voor banken vraagt artikel 88 lid 3 CRD, in Nederland via artikel 17c lid 1 Besluit prudentiële regels Wft vanaf 11 januari 2027, individuele taakomschrijvingen en een overzicht van taken met rapportage- en verantwoordelijkheidslijnen, met behoud van de collectieve verantwoordelijkheid van het leidinggevend orgaan.
Het Statement of Position over het Three Lines Model van het IIA (8 juli 2026) maakt accountability tot een van de principes: board en senior management leggen haar vast door rollen en verantwoordelijkheden te definiëren. Binnen het senior management is uiteindelijk de CEO tegenover de board aanspreekbaar voor de effectiviteit van risicomanagement, compliance en beheersing; uitbesteding verandert de aanspreekbaarheid van de board niet. Een RACI-model maakt per taak zichtbaar wie Accountable is; een risk owner is aanspreekbaar voor een bepaald risico.
Laatst bijgewerkt: · Redactie: ONE Risk Advisory
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen accountability en responsibility?
Responsibility is de verantwoordelijkheid om een taak uit te voeren; accountability is de plicht om over het resultaat verantwoording af te leggen en daarop aanspreekbaar te zijn. Een bestuurder kan de uitvoering delegeren aan een manager, die dan responsible is, terwijl de bestuurder accountable blijft. In een RACI-model zijn dat de letters R en A.
Kan een bestuurder zich beroepen op de taakverdeling in het bestuur?
Deels. Artikel 2:9 BW maakt elke bestuurder verantwoordelijk voor de algemene gang van zaken. Bij onbehoorlijk bestuur is hij voor het geheel aansprakelijk, tenzij hem, mede gelet op de taken die aan anderen zijn toebedeeld, geen ernstig verwijt kan worden gemaakt en hij niet nalatig is geweest in het afwenden van de gevolgen.
Blijft een organisatie aanspreekbaar als zij een taak uitbesteedt?
Ja. Het IIA stelt in het Statement of Position over het Three Lines Model (2026) dat uitbesteding de aanspreekbaarheid van de board niet verandert. In de financiële sector staat dat ook in de wet: een verzekeraar blijft onder Solvency II volledig verantwoordelijk voor zijn verplichtingen als hij functies uitbesteedt, en volgens artikel 3:18 Wft zorgt de uitbestedende instelling dat de derde de regels naleeft.